20 Haziran - 12 Temmuz 1930 tarihleri arasında (Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı'na göre 20 Haziran - Eylül başı 1930[3]) Van ile Karaköse (Ağrı) arasında Zilan harekatı gerçekleştirdi. Bu harekat sırasında 12 Temmuz 1930 veya 13 Temmuz 1930'da Zilan Olayları yaşandı ve Ağrı eteklerindeki köyler tamamen yakılırken, ahalisi Erciş'e sevk ve iskan olmuştur. Zilan harekatında imha edilenlerin sayısı 15.000 kadardır."

Birleşik Krallık Dışişleri Bakanlığına ait rapor, Erciş ve Zilan yakınındaki Türk başarısı 'nın birkaç silahlı adamlar ve büyük bir çoğunluğu oluşturan savaşçı olmayanlara karşı kazanıldığını aktarmaktadır.

Yaşar Kemal 1950'li yıllardaki röportajlarında "Zilan Deresi Katliamı"nı öğrenip çok etkilendiğini belirtmiştir.[8]Daha sonra Deniz Küstü adlı romanında katliamdan söz etti.[9] Romanın başkahramanlarından biri Selim Balıkçı, Ağrı harekâtlarına katılmış ve yüzünden yaralanarak Cerrahpaşa Hastanesi'ne kaldırılmıştır.

11 Mart 2010 tarihinde Diyarbakır milletvekili Selahattin Demirtaş ve 19 milletvekili 1930 yılında Zilan Deresi'nde yaşanan olayların araştırılması yönünde önerge verdiler.


halen halk arasında anlatılan katliamdır. hakkında şu kısa yazıya bakılabilir.

''ağrı ayaklanması'nın bastırılması üzerine türk devleti tarafından van'ın erciş ilçesi'nin zilan deresi'nde büyük bir imha harekâtı başlatılmıştır.

ağrı dağı başkaldırısından sonra zilan vadisi'ne sığınan kürtlere, dönemin kolordu kumandanı salih paşa (omurtak)tarafından yürütülen askeri harekâtla tam bir soykırım uygulanır. türk uçakları tarafından zilan bölgesi bombalanır, dağlar ve dereler ateş altına alınır. bölgenin giriş ve çıkışları tutulur ve bölge on binlerce asker tarafından kuşatılır, katliam başlar. yeni doğmuş bebekten, 90'lık ihtiyara kadar her yaş ve cinsiyetten insan; mitralyöze tutularak, süngülenerek, buğday başağı biçilircesine yok edilir.

toplam 48 köy ateşe verilir ve yaklaşık 22 bin400 kişi de zilanın vadilerinde, birbirlerine bağlanarak toplu bir şekilde vahşice katledilir.
dünemin milletvekili (ünlü edebiyatçı) süleyman nazif, “vaaz ve nasihat veya re’fet ve şefkat zamanı çoktan geçti, eline silah almış olan her asinin eli başıyla birlikte kesilmelidir” diyerek isyanın bastırılmasını istemiştir. isyancılar dağdan inmelerine rağmen iran’da faaliyetlerini sürdürdükleri için süleyman nazif'in isteği uygulandı. isyana katılan bütün köyler yalıkırken 22 bin 400 kadar kişi zilan harekâtı'nda öldürüldü.
cumhureyet gazetesinin o zamanki haberi şöyleydi:
"zilan semalarında ve tepelerinde tayyarelerimiz şakiler üzerine çok şiddetli bombardıman ediyorlar. asiler daimi olarak infilak ve ateş içinde inlemektedir. türk’ün demir kartalları asilerin hesabını temizlemektedir. zilan deresi ağzına kadar ceset dolmuştur."

zilan harekâtı'ndan bir süre sonra dönemin başbakanı ismet inönü, olay ile ilgili şu sözü söylemiştir: "bu ülkede sadece türk ulusu etnik ve ırksal haklar talep etme hakkına sahiptir. başka hiç kimsenin böyle bir hakkı yoktur"''

kültürlenin dergisinden, sedat ulugana.


Dersim katliamından farkı; Zilan deresi katliamindan çok az kişi kurtulmuştur, Deyim yerindeyse temizlik gayet iyi yapılmıştır.