|
Alevi Deyişlerinde Tanrı ve İnsan
Hak`tan bize her dem hidayet olur
Muhammed Ali`den inayet olur
Saz çalsak Allah`a ibadet olur
Davut Peygamber`den rebamız var. (Harabi)
Alevi öğretisi, sadece deyişlerde değil, nefes, ilahi, duvaz-i imam, gazel, müstezad, destan, şiir gibi sanat dallarında da yaşıyor.
Deyişlerin derinliğini anlayabilmemiz için önce Alevi öğretisini kısaca tanımamız gerekir. Öğretimizi en iyi ifade eden Alevi büyüklerimizin - özellikle de “7 ulu ozan”ımızın deyişleri ve eserleridir.
(Seyit Nesimi, Fuzuli, Hatayi, Pir Sultan, Kul Himmet, Yemini ,Virani)
I. Alevi inancının temelleri:
- Alevi inancının temelleri, kişisel görüşlere, ya da tek bir kaynağa dayanarak anlatılmamalıdır. Bu konuda inanç özgürlüğü bize yol göstermektedir. Her şeyden önce, yaşayan Alevilik ölçü alınmalıdır.
- Tüm Alevi dokularında geçerli olan inançlar ölçü alınmalıdır.
- Hiç bir inanç- inanç özgürlüğü dikkate alınırsa- kendini ispatlamak zorunda değildir.
- Her inanç, dünyanın, evrenin ve insanlığın oluşumuna ve öbür dünyaya yönelik birbiri ile uyum içinde olan cevaplar bulmuş olmalıdır. İnançların bu sorulara cevap vermesi beklenir.
Buradan hareketle genel olarak tüm Alevi gruplarından (tahtacılar, Kızılbaşlar, Bektaşiler, Sıraçlar, dedeliler babalılar olmak üzere tüm Alevilerde geçerli olan ve sorulara cevap verecek inanç yapısına göz atalım ve bun inançların deyişlere ve nefeslere yansımasına bakalım.
1. Alevilikte, tanrı- insan ilişkisi ve insanın yaratılmasına yönelik inanç:
Alevi inancına göre insan ve diğer yaratıklar tanrının birer parçasıdırlar.Tanrı, diğer varlıklar gibi insanı yaratmıştır.
İnancımız odur ki; tanrı “ Ben gizli bir hazine idim, istedim ki bilineyim” istemiştir. Yani; tanrı insanı kendi ruhundan üfleyerek şekillendirmiştir.
Ger aslım sorarsan ben bir niyazım
Sabır ilmi derler yerden gelirim
Ve katre idim ÅŸimdi han oldum
ArÅŸtaki kandilden nurdan gelirim.
Eğer sual eder isen sırrımdan
Cümlemizi var eyledi varından
Hak yarattı Muhammedi nurundan
Kandilde balkıyan nurdan gelirim.
Kul Nesimi
Bir kandilden bir kandile atıldım
Turap oldum yeryüzüne saçıldım
Bir zaman Hak idim Hak ile kaldım
Gönlüme od düştü yandım da geldim (Hatayi)
Kur`an yazılırken arş rahmanın
Kudret katibinin elinde idim
Seyrani
Anamın karnında konuşan benim
Yusuf`u saklayan kuyudur tenim
Ağzım ağızdır, o ündür ünüm
Yakub`un derdi ile çürüyorum hey
Hem bir deryayım, hem bir sahil
Ustadan ustayım, ehilden ehil
Sıvıyı sıvıya eyledim dahil
Manayı maddeye karıyorum hey
Meleklere emir veren, yön veren
Ä°lim veren, teknik veren fen veren
İyi huya kötü huya kan veren
Kendimi kendimden koruyorum hey
Her kişi yutamaz bu hazır lopu
Kırk hopa karşılık çektim bu hopu
Sefil Selimi`niz aşkın sır küpü
Aşıklık ne demek soruyorum hey...(Sefil Selimi)
Bilirim aslını nursun gevhersin
Bütün mevcudatta her şeyde varsın (Aşık Veysel)
Tanrı insanı kendi suretinde yarattı. (Tevrat)
__________________
2. Alevi inancına göre Allah birdir; Muhammed, O`nun Resulü ve Ali, O`nun Velisidir. (Kelime-i şahadet)
Alevi inancında adı ne olursa olsun (Hak, Tanrı, Allah, Hu, Şah, Hüda) bir tanrı vardır. O her yerde ve her zaman hissedilir ve görebilen gönüllere görülür.
Muhammed tanrının elçisidir. Ondan aldıklarını duyurmuştur.
Ali tanrıya ulaşmanın yollarını, insan olmanın ve insan kalmanın yollarını öğretmiştir. İmam Cafer: İnsan tanrının kudret eli ile kaleme aldığı kitaptır. Hikmet ile bina ettigi mabettir. Hz. Muhammet : Allah, Adem`i kendi suretinde yarattı. Allahın ilk yarattığı, benim ve Ali´nin nurudur. Biz aynı nurdanız. Hz. Ali : Görmesem tanımasam Tanrıya tapar mıyım ?
Hak Muhammed Ali üçü de nurdur
Birini alma sen, üçü de birdir
Onların koyduğu bir doğru yoldur
Danışır Muhammed böyle der Ali (Hatayi)
Ay Ali`dir gün Muhammed
Pir Sultan`ım bu bir sırdır
Sırrını saklayan erdir
Ay da nurdur, Gün de nurdur
Allah bir Muhammed Ali (Pir Sultan)
Tuttum aynayı yüzüme
Ali göründü gözüme
Ali candır Ali canan
Ali dindir ali iman
Ali rahim ali rahman
Ali göründü güzüme
Muhittin Abdal
Destan:
Yerde insan gökte melek yok iken
Kudretten bir nur indi süzüldü
Cümle mahluk kandildeki nur iken
Ayn Ali mim Muhammed yazıldı (Kul Himmet)
Alevi ibadetinin temelinde, Muhammed`i ve Ali`yi tanrı katında görmek ve üçünü birlikte anmak yatar.
Cemlerde Delili sır etmek için şu dörtlük okunur: delili sır etmek yani, ıslak elle mumu söndürmek:
Bismi Sah Allah Allah
Üstümüzde gezen erenlerin ruhudur
Yanan delilimiz Hakkın nurudur
Muhammed Alinin nurudur bu nur
İrfan meydanında bu nur bulunur
Pirin himmetiyle delil sır olur
Himmet eyle pirim, sır olsun delil
__________________
3. Alevi inancına göre, tanrı insanı eşit yaratmıştır.
Alevi inancına göre insan ve diğer yaratıklar tanrının birer parçasıdırlar. Tanrı insanı yaratmıştır.
İnsana yaratıcının özellikleri, tanrısal kutsal güç olarak geçmiştir. İnsanı tanrı kendi ruhundan üfleyerek “can” ı yaratmıştır. (En-el hak). “Can” haktır ve günahsızdır.
Alevi inancına göre, insan bütün varlıkların en güzelidir ve en gelişmişidir. Bu inanç, hem kadınlar hem de erkekler için geçerlidir. Bu inanç sadece Aleviler için değil tüm insanlar için geçerlidir. Dindar ve dinsiz inancımıza göre Tanrıdan birer parçadırlar.
Çalış kazan ye yedir
Bir gönül ele getir
Bin kabeden yeÄŸrektir
Bir gönül ziyareti
Sen sana ne sanırsan
AyruÄŸa da onu san
Dört kitabın manası
Budur eÄŸer var ise (Yunus Emre)
Buyruk: 72 milleti bir gör. Bütün insanları bir sayıp onlara saygı göster( 4.kapi, 1.makam). Hakikat kardeşliği; hakki insanda, insanı hakta görmek, ehl-i Hak ve ustad-ı kamile sevgi göstermekle olur(Buyruk sayfa 70).
İnsan bütün varlıkların en güzelidir ve en mükemmelidir.
Söz vardır kestirir bası söz vardır keser savaşı
Söz vardır ağulu aşı bal ile yağ eder bir söz. (Hatayi, 1486- 1524)
Gök kubbe altında., yerin üstünde
Ne var ne yok canlı cansız benimdir
Yokluğa ulaştım varın üstünde
Onun için dinli, dinsiz benimdir.
Vardım ileriye döndüm geriye
İnan şaştım sarındığım deriye
Kendime rastladım varsam nereye
Evvel, ahir, sonlu, sonsuz benimdir. ( Sefil selimi)
Keramet bastadir tacta degildir
Hararet nardadır sacda değildir
Her ne arar isen kendinde ara
Kudüs`te Mekke`de Hac`da değildir.
Hace BektaÅŸ Veli
__________________
4. Alevilikte insan olma yani kamil insan olma sürecine inanılır. İnancımıza göre, insanlar tanrısal kutsallığı, Alevi ibadeti yoluyla keşfedebilirler. (4 kapı 40 makam)
Her insanda tanrısal kutsallık (can) olmasına karşın, inancımıza göre bir çok kişi bu kutsallığını kaybetmiştir.
İnsan olmanın Alevilikteki yolu, 4 kapı, 40 makamı özü ve sözü ile gerçekleştirmekten geçer.
Gir sema bile oyna, silinsin açılsın ayna
Kırk yıl kazanda dur, kayna
Daha çiğ bu ten dediler (Hatai, ölm. 1524)
Kişi halden anlayınca/ hakikati dinleyince
Üstüne yol uğrayınca/ ayrılmayıp duran gelsin
Koyup dünya davasını/ Hakka verip sevdasını
Doğrulayıp öz nefsini/ şeytanı öldüren gelsin. (Pir Sultan Abdal)
HAK'TAN Ä°NEN ÅžERBETÄ°
Hak'tan inen şerbeti / içtik Elhamdülillah
Şol kudret denizini / geçtik Elhamdülillah
Kuru idik yaÅŸ olduk / ayak idik baÅŸ olduk
Kanatlandık kuş olduk / uçtuk Elhamdülillah
Vardığımız illere / şol safa gönüllere
Halka Taptuk manisin / saçtık Elhamdülillah
Beri gel barışalım / yad isen bilişelim
Atımız eyerlendi / eştik Elhamdülillah
Derildik pınar olduk / irkildik ırmak olduk
Aktık denize daldık / taştık Elhamdülillah
Taptuk'un tapusunda / kul olduk kapusunda
Yunus miskin çiğ idik / piştik Elhamdülillah
Ä°nsan insan derler idi
Ä°nsan nedir ÅŸimdi bildim
Can, can diye söyler idi
Bu can nedir ÅŸimdi bildim
Muhittin Abdal
İnancımıza göre, insanlar tanrısal kutsallığı, Alevi ibadeti yoluyla keşfedebilirler, buna kavuşabilirler. Bu sonuca En-el Hak denir. Ben tanrısal özelliğimi buldum anlamındadır. Hallac-ı Mansur en tanınmış ermiş ve ilk defa En.el Hak demiş büyük ermiş kişidir. Biz Alevilerin ermişlerin canları ile birlikte ibadet ettiğimiz için onları cemin değişik köşelerine yerleştirmişiz. Hallac- ı Mansur`u da en az her cemde Hallac Dar-ı olarak yaşatmaktayız.
Alevi ibadeti (cem, yakarış, gülbenk) kamil insan olabilmek için yapılır.
Cenneti kazanmak ya da cehennemden kurtulmak için değil, insan olmak, kul hakkı yememek, hoşgörüyü pekiştirmek, yardımlaşmak için ibadet ederiz. Cennetle ilgili söylenenler, bu dünyadaki haksızlıkları yargılamamak için bir bahanedir. Güzel şeylerin hükmedenlerce rahatça sahip olunması için ve çoğunluğu kandırmak için ve bu dünyada hak iddia etmemeleri için, cennet vaadi bir oyalamadır.
Cennet cennet dedikleri,
Bir kaç melek birkaç huri,
Ä°steyene ver sen onu
Bana seni gerek seni. (Yunus Emre)
Sonuç olarak biz Aleviler; yanı rızalık kazanmak için ibadet ederiz. Bildiğiniz gibi rızalık üç boyutludur. Kendimizle, çevremizle ve tanrı ile hoşnutluk
YAZAR: Ä°SMAIL KAPLAN
|
Anasayfa
Sosyal AÄŸ
Dersim
BeÄŸenilen: 0
